Gouden Land

Wad verbeeld, dat verbindt

Nieuw Atlantis was initiatiefnemer van Gouden Land, waarin met de vijf dorpen in het Marneslenkgebied  – Arum, Kimswerd, Pingjum, Witmarsum en Zurich – samen hét dorp van de toekomst wordt verbeeld, waarin we duurzaam en creatief met het landschap en onze lokale identiteit omgaan.

Bij de eerste kennismaking met het gebied rond de Marneslenk met als ring erom heen de Pingjumer Gulden Halsband valt op dat het sobere, lege landschap in contrast staat met de rijke geschiedenis die de bewoners het gebied toedichten. 

“De verhalen over het gebied waren bijzonder kleurrijk en voor ons niet direct zichtbaar in het landschap. Dit maakte nieuwsgierig en we hadden de behoefte nogmaals verkennend onderzoek te doen door gesprekken met de bewoners te voeren om het landschap te leren begrijpen.”, zeggen Annechien Meijer en Gert jan Gerlach van Laboratorium voor Microklimaten daarover.

“Gewassen wisselden elkaar af tijdens het bloeien en planten bleven langer staan voordat er geoogst werd. Dit gaf een breed pallet aan kleuren en geuren waarin de seizoenen in elkaar overvloeiden. Zo zit er volgens ex-boer en amateur-historicus Reinder Politiek  heel veel zaad in de bodem, “je hoeft het alleen maar om te ploegen”. 

“Kleur in het veld is er niet meer, zo ook de geuren die gewassen verspreiden wanneer je vroeger door de velden fietste, zoals die van koolzaad, klaprozen en bloeiende aardappels; dat is eveneens verdwenen. Omdat het werk met de tractoren met veel minder menskracht kon worden uitgevoerd, verdwenen ook de mensen” aldus Reinder.

In 2018 hebben de bewoners van de vijf dorpen uit het gebied (Arum, Kimswerd, Pingjum, Witmarsum en Zurich) de krachten gebundeld om verandering tot stand te brengen in deze negatieve beeldvorming. Samen met Bureau Peter de Ruyter Landschapsarchitectuur uit Haarlem en met steun van de gemeente Súdwest-Fryslân (SWF), de provincie Fryslân en de Waddenacademie hebben zij een visie opgesteld voor nieuwe ontwikkelingen in dit gebied aan de Friese waddenkust.

In het ‘Masterplan Gouden Land’ staan de ontwikkeling en beleving van dit waddenlandschap centraal. Wat zie, hoor, ruik, voel ik en wat is er te ontdekken in de regio? Kan de betekenis van het landschap worden verdiept door het ophalen van (oude) verhalen? Op welke wijze heb ik als bewoner invloed op de leefbaarheid van mijn dorp? En, hoe kan de lokale bevolking anticiperen op algemeen erkende maatschappelijke opgaven, klimaatverandering en achteruitgang van het landschap? 

In een aantal sessies heeft de lokale bevolking zelf inspirerende initiatieven kunnen aandragen. Initiatieven die waar mogelijk en relevant, van ‘onderop’ worden geschakeld met maatschappelijke opgaven van ‘bovenaf’. Daar waar koppelkansen liggen, ligt immers ook de grootste kans van slagen en komen draagvlak en daadkracht bij elkaar. Op basis van deze initiatieven zijn acht deelactiviteiten benoemd. Activiteiten die het (oude) landschap een hernieuwde uitstraling zullen geven en de leefbaarheid van het gebied vergroten. Rode draad die door deze projecten loopt, is het aantrekkelijker maken van het gebied voor bevolking en bezoekers. Het leidt tot een groei van het aantal bezoekers aan dit deel van de Friese waddenkust. Het accent ligt hierbij niet op massatoerisme, maar op bezoekers die voor rust en ruimte komen en interesse tonen voor gebiedseigen voorzieningen, zoals het bijzondere landschap en cultuur (-historie) in de ‘vergeten slenk’. 

Het gebied is goed te overzien. De intensieve samenwerking tussen de vijf dorpen is kenmerkend voor dit gebied. Bewoners en ondernemers zijn zich ervan bewust dat zij door een gezamenlijke aanpak een reeks van activiteiten kunnen ontwikkelen die de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van het gebied vergroten. Er wordt hierbij slim gebruik gemaakt van de kwaliteiten die het gebied al eeuwenlang te bieden heeft. De omgeving is vol van verhalen. Via verhalenroutes komen oude historische namen uit het gebied weer tot leven, zoals Menno Simons en Grutte Pier. De oude landschapsstructuur komt weer terug door in de bermranden en op de slapersdijken gewassen in te zaaien die van oorsprong op deze plekken groeiden. Deze bloemenweelde zal niet alleen een lust voor het oog zijn, maar zorgt er ook voor dat insecten en vogels terugkeren in het Marneslenk gebied. In de polder Zuricher Oord kan de bezoeker via het kunstobject ‘Leesbaar Landschap’ en ‘De Dijkstoel’  de historie van het landschap aan den lijve ervaren. Het terugbrengen van een oude dobbe in het landschap maakt dit kunstobject in het landschap compleet. Verhalenroutes lopen kriskras door het landschap. Ludieke overnachtingsmogelijkheden verhogen de verblijfstijd. De aaneenschakeling van dit soort activiteiten leidt ertoe dat het huidige verscholen gebied een nieuwe uitstraling krijgt voor bewoners en bezoekers: ‘Van vergeten gebied naar Gouden Land’.