Nieuw Atlantis, een utopisch scenario voor de Waddenkust

Nieuw Atlantis is een oproep om te vechten tegen onverschilligheid

Net als Atlantis ooit onder de zeespiegel verdween, zo kan ook hier door klimaatverandering, vergrijzing en vermindering van het aantal inwoners het landschap veranderen en de geschiedenis en de toekomst meenemen in de golven. Het landschap is gevuld met verhalen, ervaringen, emoties, geschiedenis, herinnering. Wie ingrijpt in een landschap, dient zich ervan bewust te zijn dat je ingrijpt in de collectieve herinnering. 

Nieuw Atlantis was initiatiefnemer van Gouden Land, waarin met de vijf dorpen in het Marneslenkgebied  – Arum, Kimswerd, Pingjum, Witmarsum en Zurich – samen hét dorp van de toekomst wordt verbeeld, waarin we duurzaam en creatief met het landschap en onze lokale identiteit omgaan.

Wad verbeeld, dat verbindt.

Nieuw Atlantis wil de actualiteit signaleren, de relatie tussen mens en landschap versterken en bewoners van Friesland uitdagen om met andere ogen naar hun leefomgeving te kijken. Om dat te bereiken, realiseert Nieuw Atlantis in Pingjum en in omringende dorpen, zoals Zurich aan de Waddenkust, cross-overs tussen kunst en landschap. In het info – en ontmoetingscentrum Gouden Land in Pingjum, komt een Experience over de pioniers die met dit ruige en dynamische landschap verbonden zijn. Mensen als Grutte Pier, Menno Simons, Jan Timmer en Domela Nieuwenhuis leven voort in de herinnering van de bewoners. Ook worden er ontmoetingen en gastoptredens georganiseerd.

Terug naar zee

De Friese Waddenkust was tot in de vroege Middeleeuwen een getijdenlandschap en stond in open verbinding met de zee. Het was een zompig labyrint van geulen, kwelders, moerasbossen en terpen. Een aantal grote slenken deelde de kustlijn op. (de Lauwers, de Middelzee en de Marne). Na de aanleg van de eerste dijken rond 1100 kwam het zeewater meer en meer uit het zicht en op afstand te liggen. De Pingjumer Gulden Halsband werd de oudste omringdijk van Friesland. De Marneslenk, die Bolsward met de zee verbond, slibde langzaam dicht en werd rond 1200 ingedijkt. Hij wordt wel de ‘vergeten slenk’ genoemd. 

Nú staan we teveel met onze rug naar de zee.

Dit gebied dat wel ‘de woestijn van Friesland’ wordt genoemd, is nooit tot Nationaal landschap verklaard, heeft een lage biodiversiteit, maar wel een enorm hoge cultuur-historische waarde.

In de toekomst is het maar de vraag of we achter deze dijken kunnen blijven wonen.

Om daar achter te komen, moeten we de kennis vergroten over de klimaatverandering en tot welke keuzes dit moet gaan leiden.

Met een groep betrokken bewoners heeft Nieuw Atlantis een visie op het landschap ontwikkeld. Zij laten zich hierbij inspireren door  oude verhalen van bewoners. Van daaruit wordt samen onderzocht of het landschap van de Marneslenk weerbaarder, aantrekkelijker en beter afleesbaar kan worden in de toekomst. We zullen onze blik weer moeten richten naar de zee: komt er een nóg hogere dijk? Ontwerpen we nieuwe kwelders door middel van zandsuppletie ? Of laten we het land onder water lopen en verhuizen we collectief naar hoger gelegen gebieden?

Deze gezamenlijke uitdaging en kans voor de toekomst van het Marneslenkgebied, wordt ook een uitnodiging aan kunstenaars om het landschap als kunstwerk te zien. Kunst die het Marneslenkgebied – met de Pingjumer Halsband als grote trekker – en de vijf dorpen met elkaar verbindt. In het project MarneArt gaat kunst een integraal deel uitmaken van het landschapsontwikkelingsplan.

We gaan weer terug naar zee!